Bất chấp nền kinh tế trì trệ, Latvia đang định vị mình là cửa ngõ chính vào Liên minh châu Âu, khi vốn nước ngoài đang chảy vào các lĩnh vực quan trọng và các cải cách gần đây nhấn mạnh tham vọng trở thành trung tâm đầu tư ở vùng Baltic.
Triển vọng kinh tế đang cho thấy những dấu hiệu phục hồi. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự đoán tăng trưởng GDP của Latvia sẽ đạt 2,3% vào năm 2025, và ổn định ở mức 2,5% cho cả năm 2026 và 2027. Ngân hàng Trung ương Latvia thậm chí còn đưa ra dự báo lạc quan hơn cho giai đoạn 2026-2027, với mức tăng trưởng kỳ vọng lần lượt là 3,1% và 3,3%. Động lực chính cho sự tăng trưởng này đến từ nhu cầu nội địa mạnh mẽ hơn, lạm phát hạ nhiệt và dòng vốn đầu tư nước ngoài vào các ngành chiến lược như công nghệ tài chính (fintech), quốc phòng và ngân hàng.
Những nỗ lực cải cách quy định được chính phủ khởi xướng từ năm 2022, nhằm đơn giản hóa thủ tục cho doanh nghiệp trong và ngoài nước, đang bắt đầu mang lại trái ngọt. Sự thay đổi này đã nâng cao năng lực của Latvia trong việc cung cấp các gói hỗ trợ hấp dẫn cho nhà đầu tư. Quốc gia Baltic này đang nuôi tham vọng lớn, đặc biệt là kế hoạch phát triển thủ đô Riga thành một trung tâm ngân hàng có chi phí cạnh tranh và giá trị cao trong khu vực. Các lĩnh vực công nghệ cao khác như trí tuệ nhân tạo (AI), fintech, điện tử tiêu dùng thông minh, y sinh và dược phẩm cũng nằm trong tầm ngắm chiến lược.
Latvia kỳ vọng gặt hái thành quả từ phái đoàn thương mại lớn nhất lịch sử tới Hoa Kỳ vào tháng 9 năm 2024. Chuyến đi do Tổng thống Edgars Rinkēvičs và Bộ trưởng Kinh tế Viktors Valainis dẫn đầu đã tổ chức các buổi gặp gỡ nhà đầu tư tại nhiều thành phố lớn của Mỹ, với sự tham gia của lãnh đạo các tập đoàn công nghệ hàng đầu như Meta, Google, NASA, Groq và OpenAI. Đáng chú ý, Microsoft đã ký biên bản ghi nhớ vào tháng 12 cùng năm để thiết lập một trung tâm AI tại Latvia. Mục tiêu tham vọng của phái đoàn là tăng gấp đôi kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ, đạt 2 tỷ USD trong vòng 3-5 năm tới.
Song song đó, vào tháng 4 năm 2024, chính phủ đã thông qua sửa đổi quan trọng liên quan đến Hội đồng Điều phối các dự án đầu tư lớn và chiến lược. Thay đổi này tạo ra một quy trình phê duyệt hiệu quả hơn, đẩy nhanh việc sàng lọc hồ sơ và cấp hỗ trợ nhà nước cho các dự án đầu tư từ 10 triệu euro hoặc có giá trị xuất khẩu từ 5 triệu euro.
Quốc gia này cũng đang thu hút sự chú ý của giới đầu tư quốc tế vào các dự án cơ sở hạ tầng quy mô lớn, điển hình là Rail Baltica – dự án hạ tầng giao thông tham vọng nhất khu vực Baltic. Dự án này bao gồm việc xây dựng hai Hành lang Giao thông Châu Âu (ETC). Giai đoạn đầu (ETC1) dự kiến hoàn thành vào năm 2030, sẽ kết nối mạng lưới đường sắt hiện đại của Estonia, Latvia, Lithuania và Ba Lan với hệ thống đường sắt lục địa châu Âu.
Sự quan tâm đến Rail Baltica đã tăng mạnh sau khi các nước Baltic và EU xác nhận khả năng tham gia tài trợ của các nhà đầu tư bên ngoài. Dự án đã nhận được thêm 1,4 tỷ euro từ quỹ Cơ sở Kết nối Châu Âu (CEF) của EU vào tháng 11 năm ngoái, nâng tổng số tiền tài trợ từ CEF lên hơn 4 tỷ euro (CEF tài trợ tới 85% chi phí hợp lệ). Một phân tích vào tháng 6 năm ngoái ước tính lợi ích kinh tế trực tiếp và gián tiếp của Rail Baltica cho khu vực có thể lên tới 48 tỷ euro, vượt xa tổng chi phí vốn dự kiến là 15,3 tỷ euro cho giai đoạn đầu.
Giá trị chiến lược của dự án còn được nâng cao trong giai đoạn hai (ETC2), với mục tiêu mở rộng kết nối đường sắt ra các khu vực Biển Đen và Biển Aegean, bao gồm cả các tuyến đến Ukraine và Moldova. Marko Kivila, Giám đốc điều hành tạm thời của RB Rail, nhấn mạnh: “Bối cảnh địa chính trị thay đổi đã nâng tầm dự án Rail Baltica, biến nó thành yếu tố then chốt cho khả năng cơ động quân sự của NATO.”
Sức hút FDI của Latvia còn được củng cố bởi các yếu tố khác. Vào tháng 1, chính phủ đã duyệt chi thêm 644 triệu euro để tăng cường an ninh biên giới với Nga. Ngân sách quốc phòng 1,6 tỷ euro phân bổ 42% cho mua sắm vũ khí, với kế hoạch nâng tổng chi tiêu quốc phòng lên ít nhất 4% GDP vào năm 2026. Chính phủ cũng đặt mục tiêu đưa Riga trở thành trung tâm ngân hàng hàng đầu, và đã áp dụng khoản đóng góp đoàn kết tạm thời (TSC) đối với lợi nhuận dư thừa của các ngân hàng trong giai đoạn 2025-2027 để tài trợ cho an ninh quốc gia, dự kiến thu về 100 triệu USD.
Tổng vốn FDI vào Latvia đã tăng 4,4% trong năm 2024, đạt 26 tỷ USD, nhờ chính sách tiền tệ ổn định, hạ tầng hiện đại và vị trí địa lý chiến lược. Đầu tư từ các nước EU chiếm hơn 82%, tập trung vào các ngành ngân hàng, bất động sản, dịch vụ kỹ thuật và sản xuất. Bộ trưởng Kinh tế Valainis bày tỏ lạc quan, đặt mục tiêu thu hút 790 triệu euro FDI trong năm 2025 và tin tưởng có thể vượt mục tiêu này.
Các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) cũng nhận được sự hỗ trợ đáng kể. Ngân sách năm nay dành 250 triệu euro (từ nguồn nhà nước và EU) để nâng cao khả năng cạnh tranh cho SME, tập trung vào số hóa, hiệu quả năng lượng và xuất khẩu. Khối lượng các dự án đầu tư đang hoạt động đã tăng mạnh từ hơn 4 tỷ euro năm 2023 lên khoảng 11 tỷ euro năm 2024.
Năm khu kinh tế đặc biệt (SEZ), bao gồm hai cảng tự do, tiếp tục là công cụ hữu hiệu để thu hút đầu tư nhờ các ưu đãi thuế hấp dẫn (hoàn thuế thu nhập doanh nghiệp tới 80%, thuế suất tài sản thực tế chỉ 0,3%) kéo dài đến năm 2035. Các chính sách thông thoáng và tư cách thành viên EU cũng giúp Latvia thu hút đầu tư từ châu Á, như việc tập đoàn Ấn Độ Tech Mahindra mở trung tâm dịch vụ xử lý kinh doanh (BPS) tại Riga, hay công ty công nghệ sinh trắc học Uzinfocom của Uzbekistan chọn Riga làm trụ sở châu Âu.
Trong lĩnh vực fintech, Ngân hàng Latvia đang tích cực triển khai chiến lược đưa Riga thành trung tâm fintech lớn nhất vùng Baltic. Thống đốc Mārtiņš Kazāks nhấn mạnh tại Diễn đàn Fintech Latvia (tháng 11/2024) rằng lợi thế cạnh tranh của Latvia nằm ở “hệ sinh thái thân thiện và hỗ trợ, ưu tiên tiếp cận vốn, phát triển nhân tài đẳng cấp thế giới và thúc đẩy hợp tác sâu sắc hơn giữa các bên liên quan.”
Tác giả: Gerard O’Dwyer